Goldman Sachs schat dat ongeveer 44% van het juridische werk te automatiseren is. Toch zitten veel juridische afdelingen anno nu nog vast in de pilotfase. Er is geëxperimenteerd met ChatGPT, er zijn demo’s bekeken van juridische AI‑tools, maar structurele implementatie blijft uit. Dat is geen technologisch probleem, maar een organisatorisch vraagstuk. De sleutelrol ligt daarbij niet bij IT, maar bij de General Counsel zelf.
AI is onderschat, niet overhyped
Volgens Mark Zijlstra, expert legal technology, bevindt AI voor juristen zich voorbij de hypefase. Vrijwel iedereen heeft de technologie inmiddels geprobeerd, maar vaak op de verkeerde manier. Een eenmalige vraag stellen aan een generieke tool en vervolgens concluderen dat “het niet goed genoeg is”, leidt al snel tot terugval naar vertrouwde Word‑templates en handmatige processen. Daarmee blijft de echte potentie van AI onaangeroerd.
De kernvraag is niet of AI juridisch werk kan ondersteunen, maar hoe je het verantwoord en effectief inbedt in bestaande werkprocessen. En precies daar begint de taak van de General Counsel.
Van brandweerman naar businesspartner
De rol van de General Counsel is de afgelopen decennia fundamenteel veranderd. Waar de jurist vroeger vooral reactief opereerde — brandjes blussen aan het einde van een proces — verschuift de functie steeds meer richting die van strategisch adviseur en businesspartner. AI versnelt die ontwikkeling.
De moderne General Counsel moet niet alleen juridisch correct adviseren, maar ook begrijpen hoe processen lopen, hoe stakeholders werken en waar knelpunten ontstaan. Juridische kennis alleen is niet langer voldoende. Vaardigheden als procesdenken, projectmatig werken en stakeholdermanagement zijn essentieel geworden. Je kunt een aantal stappen definiëren.
Stap 1: Breng het werkproces in kaart
Een succesvolle AI‑implementatie begint niet bij tooling, maar bij inzicht. Waar komt juridisch werk vandaan? Wie zijn de interne klanten? Welke stappen doorloopt een vraag of contract voordat het bij Legal belandt?
Veel organisaties slaan deze stap over, terwijl juist hier de grootste winst te behalen is. Door processen expliciet te maken — desnoods met pen en papier tijdens een gesprek met collega’s — wordt zichtbaar waar vertraging, dubbel werk of fouten ontstaan. Pas als dat duidelijk is, kun je beoordelen waar AI daadwerkelijk waarde toevoegt.
Stap 2: Definieer het echte probleem
Niet elke tijdrovende taak is automatisch geschikt voor AI. Daarom is probleemdefinitie cruciaal. Een beproefde methode is de zogeheten vijf keer waarom. Waarom willen we AI inzetten? Waarom is snelheid nodig? Waarom is de werkdruk hoog?
Door, door te vragen, kom je vaak uit bij structurele oorzaken zoals een verkeerde werkverdeling, te veel maatwerk of een gebrek aan standaardisatie. Soms blijkt AI een passende oplossing, soms niet. Maar zonder heldere probleemdefinitie leidt technologie al snel tot extra complexiteit in plaats van verlichting.
Stap 3: Selecteer de juiste tool
De markt voor AI‑tools is breed en onoverzichtelijk. Er zijn generieke modellen van grote techbedrijven en gespecialiseerde juridische toepassingen. Voor de General Counsel zijn vooral betrouwbaarheid, transparantie en verifieerbaarheid essentieel.
Generieke tools voorspellen waarschijnlijkheden op basis van enorme hoeveelheden publieke data. Dat kan nuttig zijn, maar is risicovol voor juridisch werk. Gespecialiseerde AI‑oplossingen die werken met gecontroleerde bronnen — bijvoorbeeld via Retrieval‑Augmented Generation (RAG) — bieden meer zekerheid, omdat antwoorden expliciet worden onderbouwd met wetgeving en jurisprudentie.
Ook praktische aspecten tellen mee: gebruiksgemak, integratie met bestaande tools zoals Word, en aansluiting bij het bestaande werkproces vergroten de kans op succesvolle adoptie.
Stap 4: Compliance en governance
AI raakt direct aan privacy‑ en compliancevraagstukken. Waar worden gegevens opgeslagen? Worden ze gebruikt voor hertraining? Valt de toepassing onder de AI Act? Certificeringen zoals ISO 27001 of SOC‑standaarden bieden extra zekerheid, maar volledige zekerheid bestaat niet. De General Counsel bewaakt hier het juridische kader en stelt duidelijke randvoorwaarden.
Stap 5: Klein starten, mens centraal
Een goede pilot is klein, concreet en meetbaar. NDA‑review is een klassiek maar effectief voorbeeld. Door een eerste screening te automatiseren op basis van vastgelegd beleid, kan de doorlooptijd drastisch worden verkort zonder kwaliteitsverlies.
Maar een pilot met focus op technologie alleen is niet genoeg. De grootste uitdaging zit in adoptie. Mensen moeten begrijpen wat de tool doet, wat hun rol blijft en hoe hun werk beter wordt. Training, communicatie en voortdurende monitoring zijn geen bijzaak, maar randvoorwaarde voor succes.
De General Counsel als architect van AI
AI‑implementatie is geen lineair traject, maar een continue cyclus van plannen, testen, evalueren en bijsturen. In die cyclus is de General Counsel onmisbaar als inhoudelijk regisseur. Alleen de jurist kan de kwaliteit van juridische output beoordelen en borgen.
Wie die rol pakt, versterkt niet alleen de eigen positie, maar ook die van Legal binnen de organisatie. Niet als kostenpost, maar als strategische spil in een datagedreven toekomst.
De rode draad: AI is geen vervanging van juridisch denkwerk, maar een versterking ervan. En wie die versterking goed organiseert, positioneert Legal als strategische businesspartner.
Beluister en bekijk de volledige podcast aflevering van Lefebvre Sdu Praktisch AI voor professionals en ontdek hoe jij als General Counsel AI verantwoord, structureel en met echte impact kunt implementeren.
